ΒΟΛΟΣ– Υπάρχει ένα κτίριο στον Βόλο που οι περισσότεροι περνούν δίπλα του χωρίς να ξέρουν τι κρύβει. Ένα εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο με σπασμένα τζάμια και σκουριασμένες πόρτες. Αλλά πίσω από αυτούς τους τοίχους κρύβεται μια από τις πιο συγκλονιστικές ιστορίες της ελληνικής βιομηχανίας — και ένα «τι θα γινόταν αν» που στοιχειώνει ακόμα την πόλη.
Τι θα είχε συμβεί αν η Ελλάδα είχε γίνει το ευρωπαϊκό κέντρο της Nissan; Και γιατί, αντί για τον Βόλο, τα αυτοκίνητα κατασκευάζονται σήμερα στο Sunderland της Αγγλίας;
Ας γυρίσουμε τον χρόνο πίσω.
1978: Όταν μια Ελληνική Οικογένεια Τόλμησε το Αδύνατο
Στα τέλη της δεκαετίας του '70, η ελληνική αγορά αυτοκινήτων ήταν μικρή. Τόσο μικρή που κανείς λογικός επιχειρηματίας δεν θα σκεφτόταν να ανοίξει εργοστάσιο εδώ. Κανείς — εκτός από την οικογένεια Θεοχαράκη.
Το 1978, οι Θεοχαράκηδες έκαναν μια πρόταση στους Ιάπωνες της Datsun (που αργότερα έγινε Nissan): να χτίσουν μαζί ένα εργοστάσιο συναρμολόγησης στην Ελλάδα.
Οι Ιάπωνες, παραδόξως, είπαν ναι.
Τον Ιανουάριο του 1979, τοποθετήθηκε η θεμέλιος λίθος στον Βόλο. Τον Φεβρουάριο του 1980, η γραμμή παραγωγής ξεκίνησε να δουλεύει. Η Ελλάδα είχε πλέον τη δική της αυτοκινητοβιομηχανία.
Η Εποχή της Δόξας: Όταν ο Βόλος Ήταν Νούμερο Ένα στον Κόσμο
Αυτό που ακολούθησε ξεπέρασε κάθε προσδοκία.
- Πρώτο έτος: 4.685 αυτοκίνητα
- Αρχές δεκαετίας '90: 15.000 μονάδες ετησίως
- 1990: Η ΤΕΟΚΑΡ κατατάχθηκε στις 50 πιο κερδοφόρες βιομηχανίες της Ελλάδας
Αλλά το πιο εντυπωσιακό δεν ήταν οι αριθμοί. Ήταν η αναγνώριση.
Σύμφωνα με την ίδια τη Nissan Ιαπωνίας, το εργοστάσιο του Βόλου ήταν το #1 παγκοσμίως μεταξύ όλων των μονάδων συναρμολόγησης που λειτουργούσαν με το όνομα της Nissan. Με 8 ρομποτικά συστήματα συναρμολόγησης, αποτελούσε πρότυπο τεχνολογίας.
Οι Ιάπωνες έστελναν τεχνικούς από άλλες χώρες να εκπαιδευτούν εδώ. Στον Βόλο. Στην Ελλάδα.
Η Πρόταση που Άλλαξε τα Πάντα — και η Απάντηση που Δεν Δόθηκε Ποτέ
Στις αρχές της δεκαετίας του '80, ο πρόεδρος της Nissan, Γιουτάκα Κούμε, ταξίδεψε προσωπικά στον Βόλο. Δεν ήρθε για επίσκεψη ευγενείας. Ήρθε με μια πρόταση:
Να φτιάξουν μαζί ένα «υπερ-εργοστάσιο» που θα τροφοδοτούσε με αυτοκίνητα Nissan ολόκληρη την Ευρώπη.
Η Ελλάδα θα γινόταν η βιομηχανική καρδιά της Nissan στη Δύση. Χιλιάδες θέσεις εργασίας. Δισεκατομμύρια δραχμές επενδύσεων. Ένα μέλλον που θα άλλαζε τον Βόλο — και ίσως όλη τη χώρα.
Τι έκανε η ελληνική κυβέρνηση;
Τίποτα.
Τι έκανε η δημοτική αρχή του Βόλου;
Απολύτως τίποτα.
Όπως γράφουν οι χρονικογράφοι της εποχής, «έλαμψαν δια της απουσίας τους, κλωτσώντας επιδεικτικά μια χρυσή ευκαιρία».
Η Μυστική Επίσκεψη της Θάτσερ (ή ο Αστικός Μύθος που Ίσως δεν Είναι Μύθος)
Εδώ η ιστορία γίνεται σχεδόν κινηματογραφική.
Οι Βρετανοί, ενήμεροι για τις προθέσεις της Nissan και την ελληνική αδιαφορία, δεν έχασαν χρόνο. Σύμφωνα με μαρτυρίες, μια αντιπροσωπεία της βρετανικής κυβέρνησης ταξίδεψε μέχρι τον Βόλο για να συναντήσει τους Ιάπωνες.
Και δεν ήρθαν με άδεια χέρια. Πρόσφεραν «γη και ύδωρ» — ό,τι χρειαζόταν για να πάρουν την επένδυση.
Υπάρχει μάλιστα ένας αστικός μύθος που επιμένει να κυκλοφορεί στον Βόλο: ότι πίσω από τα φιμέ τζάμια των πολυτελών αυτοκινήτων που έφτασαν εκείνη την ημέρα, βρισκόταν η ίδια η Μάργκαρετ Θάτσερ.
Αλήθεια ή θρύλος; Κανείς δεν ξέρει σίγουρα. Αλλά αυτό που ξέρουμε είναι το αποτέλεσμα.
1995: Τα Φώτα Σβήνουν για Πάντα
Η επένδυση πήγε στο Sunderland της Μεγάλης Βρετανίας. Σήμερα, 40 χρόνια μετά, παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα εργοστάσια που διατηρεί η Nissan εκτός Ιαπωνίας.
Στον Βόλο, η ιστορία είχε διαφορετικό τέλος.
Το υψηλό κόστος παραγωγής και η ασαφής κυβερνητική πολιτική οδήγησαν σε σταδιακό μαρασμό. Το 1995, το εργοστάσιο έκλεισε οριστικά.
Η τελευταία ελληνική αυτοκινητοβιομηχανία έσβησε.
Σήμερα: Ένα Μνημείο Χαμένων Ονείρων
Περάστε σήμερα από τις πρώην εγκαταστάσεις της ΤΕΟΚΑΡ και θα δείτε μόνο ερείπια. Σπασμένα παράθυρα. Γκράφιτι στους τοίχους. Φύση που ξαναπαίρνει τον χώρο της.
Αλλά αν κοιτάξετε προσεκτικά, μπορείτε ακόμα να φανταστείτε πώς ήταν κάποτε: τα ρομποτικά συστήματα να δουλεύουν αδιάκοπα, οι εργάτες να συναρμολογούν αυτοκίνητα που θα κυκλοφορούσαν σε όλη την Ελλάδα, οι Ιάπωνες μηχανικοί να επισκέπτονται με θαυμασμό.
Ένα εργοστάσιο που ήταν πρώτο στον κόσμο. Μια πόλη που μπορούσε να γίνει η «Ντιτρόιτ της Μεσογείου». Μια χώρα που είπε «όχι» — ή μάλλον, δεν είπε τίποτα.
Τι Μένει από Αυτή την Ιστορία;
Η ιστορία του εργοστασίου της Nissan στον Βόλο δεν είναι απλώς μια ιστορία βιομηχανικής παρακμής. Είναι μια υπενθύμιση.
Υπενθύμιση ότι οι ευκαιρίες δεν περιμένουν. Ότι η αδιαφορία έχει κόστος. Ότι κάποτε ο Βόλος είχε στα χέρια του κάτι που θα μπορούσε να αλλάξει το μέλλον του — και το άφησε να φύγει.
Σήμερα, όταν περνάτε δίπλα από το εγκαταλελειμμένο κτίριο, αναρωτηθείτε: Τι θα ήταν η πόλη αν είχαμε πει «ναι»;
Κανείς δεν ξέρει. Αλλά η ερώτηση θα στοιχειώνει τον Βόλο για πάντα.
Volos.news — Η φωνή της πόλης